Đau thắt ngực là triệu chứng đau hoặc khó chịu vùng ngực do thiếu máu cục bộ cơ tim (dẫn đến thiếu oxy), thường liên quan mật thiết với bệnh động mạch vành. Đây không chỉ là tình trạng phổ biến trên lâm sàng mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhồi máu cơ tim cấp. Đau thắt ngực được chia thành thể ổn định hoặc không ổn định, và mỗi loại sẽ có hướng xử trí khác nhau. Việc nhận biết, xử lý ban đầu đúng cách và xác định các dấu hiệu cần cấp cứu là điều tối quan trọng nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong và các biến chứng nặng nề [1].

1. Cách xử lý khi đau thắt ngực

Khi xuất hiện cơn đau thắt ngực, việc xử trí kịp thời và có hệ thống sẽ giúp giảm nhẹ triệu chứng và phát hiện sớm các nguy cơ cần cấp cứu:

• Ngừng hoạt động ngay lập tức: Dừng mọi hoạt động gắng sức, cho người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ ở tư thế thoải mái. Cần giữ cho tinh thần người bệnh bình tĩnh để giảm bớt nhu cầu tiêu thụ oxy của cơ tim [4].
• Sử dụng thuốc theo chỉ định đã kê: Nếu người bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán đau thắt ngực và có sẵn thuốc Nitroglycerin dạng ngậm dưới lưỡi hoặc xịt, hãy sử dụng một liều theo đúng đơn đã kê. Nếu sau 5 phút cơn đau không thuyên giảm hoặc có dấu hiệu tăng lên, có thể lặp lại liều thứ hai theo đúng phác đồ. Chỉ sử dụng Nitroglycerin khi đã có sự chỉ định của bác sĩ [2], [4].
• Theo dõi triệu chứng: Ghi nhận lại thời gian bắt đầu đau, mức độ đau, hướng lan của cơn đau và các triệu chứng đi kèm như khó thở, buồn nôn, vã mồ hôi. Nếu có thể, hãy quan sát và đo các dấu hiệu sinh tồn (huyết áp, nhịp mạch, nhịp thở) [3].
• Kiểm soát yếu tố nguy cơ lâu dài: Người bệnh có tiền sử đau thắt ngực cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ để kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch (tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc) và duy trì một lối sống lành mạnh [2].

2. Khi nào cần cấp cứu?

Một trong những quyết định quan trọng nhất là xác định thời điểm cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức. Các dấu hiệu rõ ràng sau đây đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu ngay:

2.1. Đau ngực không đáp ứng với xử lý ban đầu

• Cơn đau dữ dội, kéo dài trên 10-15 phút dù người bệnh đã nghỉ ngơi và dùng thuốc Nitroglycerin theo chỉ định.
• Cơn đau lan rộng đến vai, cánh tay, cổ, hàm; có thể kèm theo cảm giác khó thở, buồn nôn, vã mồ hôi lạnh [4], [5].

2.2. Đau ngực kèm theo các triệu chứng nghiêm trọng khác

• Khó thở nặng, cảm giác ngạt thở, tím tái.
• Choáng váng, ngất xỉu, mất ý thức hoặc nhịp tim đập quá nhanh/quá chậm.
• Cơn đau ngực xuất hiện lần đầu tiên ở người chưa từng có tiền sử được chẩn đoán đau thắt ngực hoặc bệnh lý mạch vành trước đó [5].

2.3. Đau ngực thay đổi về tính chất

• Cơn đau có tính chất bất thường, khác biệt hẳn so với các cơn đau trước đây (mức độ trầm trọng hơn, kéo dài hơn, xuất hiện đột ngột không rõ lý do).
• Cơn đau xuất hiện ngay cả khi đang nghỉ ngơi hoặc chỉ làm những việc gắng sức rất nhẹ [5], [6].

Trong những trường hợp nghi ngờ nhồi máu cơ tim cấp, yếu tố thời gian đóng vai trò quyết định đến tiên lượng sống còn. Tình trạng tắc nghẽn cấp tính động mạch vành làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn sự tưới máu cơ tim; nếu không được tái thông mạch kịp thời, vùng cơ tim sẽ tiến triển hoại tử theo thời gian, dẫn đến suy giảm chức năng co bóp, rối loạn nhịp nguy hiểm, suy tim cấp hoặc tử vong.

Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu gợi ý hội chứng vành cấp, nguyên tắc ưu tiên là gọi cấp cứu y tế (chẳng hạn như gọi 115) để được sơ cứu và vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng, thay vì để người bệnh tự di chuyển đến cơ sở y tế. Điều này nhằm đảm bảo người bệnh được theo dõi liên tục và can thiệp kịp thời trên đường đi [5], [6].

Đau thắt ngực là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng của bệnh lý tim mạch, đặc biệt là bệnh động mạch vành. Việc xử trí đúng cách ngay từ đầu, bao gồm ngừng gắng sức, dùng thuốc theo đơn và quan sát kỹ triệu chứng sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Tuy nhiên, khi cơn đau thắt ngực không đáp ứng với các biện pháp xử lý ban đầu, hoặc đi kèm với các triệu chứng nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức để bảo vệ tính mạng và hạn chế tối đa tổn thương cho cơ tim.

BS. Lê Thị Cầm

Bệnh viện Nội tiết Nghệ An

TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Mayo Clinic. Angina – Symptoms and causes. [2] Cleveland Clinic. Angina: Symptoms, causes, and treatment. [3] National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Angina: Living with and treatment. [4] Mayo Clinic. Chest pain: First aid. [5] American Heart Association. Unstable angina is a medical emergency. [6] Gulati M, Levy PD, Mukherjee D, et al. 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. J Am Coll Cardiol. 2021;78(22):e187-e285

VN_PA_1668