1. Vì sao nhịp tim lại quan trọng đối với người bệnh tim mạch?

Nhịp tim là số lần tim đập trong một phút. Ở người khỏe mạnh, nhịp tim có thể thay đổi linh hoạt theo hoạt động thể lực, cảm xúc và trạng thái nghỉ ngơi. Tuy nhiên, đối với người bệnh suy tim và người bệnh mạch vành, nhịp tim không chỉ là con số đơn thuần mà còn là yếu tố quyết định gánh nặng cho tim và nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch [1].

Khi nhịp tim đập quá nhanh, tim phải làm việc nhiều hơn, tiêu thụ nhiều oxy hơn. Trong khi đó, khả năng cung cấp máu nuôi tim ở người bệnh mạch vành lại bị hạn chế do hẹp động mạch vành. Điều này dễ dẫn đến các triệu chứng đau thắt ngực, khó thở, mệt mỏi, thậm chí là nhồi máu cơ tim [1]. Ngược lại, nếu kiểm soát được nhịp tim ở mức phù hợp (gọi là nhịp tim mục tiêu), tim sẽ hoạt động hiệu quả hơn, giảm gánh nặng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh [2].

Kiểm soát nhịp tim đúng mục tiêu là một phần cốt lõi trong điều trị suy tim và bệnh mạch vành, song song với việc kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu [1].

2. Nhịp tim mục tiêu là gì?

Nhịp tim mục tiêu là khoảng nhịp tim được khuyến cáo duy trì trong sinh hoạt hàng ngày hoặc khi điều trị, nhằm giúp tim hoạt động hiệu quả nhất và giảm nguy cơ biến chứng [2].

Khác với nhịp tim tối đa khi gắng sức ở người khỏe mạnh, nhịp tim mục tiêu ở người bệnh tim mạch thường thấp hơn và được cá thể hóa dựa trên:

• Tình trạng bệnh (suy tim hay mạch vành)
• Mức độ nặng của bệnh
• Tuổi, giới tính
• Các bệnh đi kèm
• Thuốc đang sử dụng [1]

Việc đạt được và duy trì nhịp tim mục tiêu thường cần sự phối hợp chặt chẽ giữa thuốc điều trị, lối sống lành mạnh và theo dõi thường xuyên [3].

3. Nhịp tim mục tiêu ở người bệnh suy tim

3.1. Vì sao người suy tim cần kiểm soát chặt nhịp tim? Suy tim là tình trạng chức năng bơm máu của tim bị suy giảm, không đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể. Khi nhịp tim tăng cao:

• Thời gian tim giãn ra để đổ đầy máu bị rút ngắn.
• Lượng máu bơm ra trong mỗi nhịp giảm.
• Tim nhanh chóng bị “kiệt sức” hơn [1].

Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy, nhịp tim lúc nghỉ cao liên quan trực tiếp đến việc tăng nguy cơ nhập viện và tử vong ở bệnh nhân suy tim [1].

3.2. Nhịp tim mục tiêu khuyến cáo cho người suy tim Theo các hướng dẫn điều trị tim mạch uy tín:

• Nhịp tim nghỉ mục tiêu ở người suy tim (có nhịp xoang): khoảng 60–70 lần/phút.
• Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể hướng đến mục tiêu ≤70 lần/phút khi nghỉ ngơi nếu người bệnh dung nạp tốt với thuốc [1], [2].

Mục tiêu này giúp:

• Cải thiện khả năng bơm máu của tim.
• Giảm triệu chứng mệt mỏi, khó thở.
• Giảm nguy cơ nhập viện vì đợt cấp suy tim [1].

3.3. Người bệnh suy tim cần lưu ý điều gì?

Người bệnh không nên tự ý tìm cách hạ nhịp tim xuống quá thấp, vì nhịp chậm quá mức cũng có thể gây ra thiếu máu não với các biểu hiện:

• Chóng mặt
• Choáng váng
• Ngất xỉu [2]

Do đó, việc xác định nhịp tim mục tiêu cần tuân thủ theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ, đặc biệt là khi đang dùng các loại thuốc làm chậm nhịp tim như thuốc chẹn beta [1].

4. Nhịp tim mục tiêu ở người bệnh mạch vành

4.1. Mối liên quan giữa nhịp tim và cơn đau thắt ngực

Bệnh mạch vành xảy ra khi các động mạch nuôi tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn, làm giảm lượng máu và oxy đến cơ tim. Khi nhịp tim tăng:

• Nhu cầu tiêu thụ oxy của tim tăng cao.
• Trong khi nguồn cung cấp oxy lại bị hạn chế → Dễ xuất hiện đau thắt ngực, khó thở, tức ngực [3].

Vì vậy, kiểm soát nhịp tim là một trong những chiến lược quan trọng nhất để giảm triệu chứng và ngăn ngừa biến cố ở người bệnh mạch vành [3].

4.2. Nhịp tim mục tiêu ở người bệnh mạch vành Theo các khuyến cáo dành cho cộng đồng:

• Nhịp tim nghỉ mục tiêu thường là 55–60 lần/phút.
• Một số tài liệu cũng đề cập ngưỡng <60 lần/phút đối với người bệnh mạch vành ổn định, miễn là bệnh nhân không có triệu chứng của việc hạ nhịp tim quá mức [2], [3].

Mức nhịp tim này giúp:

• Giảm nhu cầu oxy của cơ tim.
• Giảm tần suất và mức độ của các cơn đau thắt ngực.
• Cải thiện khả năng gắng sức [3].

5. Nhịp tim khi gắng sức

Nhiều người bệnh lo lắng rằng tập thể dục sẽ làm tim đập nhanh và gây nguy hiểm. Thực tế, vận động đúng cách và có kiểm soát mang lại lợi ích rất lớn cho hệ tim mạch [2].

5.1. Nguyên tắc chung

• Người bệnh tim mạch không nên tập quá sức.
• Nhịp tim khi vận động nên nằm trong giới hạn an toàn do bác sĩ khuyến cáo.
• Nên ưu tiên các hoạt động từ nhẹ đến vừa: đi bộ, đạp xe chậm, yoga, dưỡng sinh [2].

5.2. Dấu hiệu cần dừng tập ngay

Trong quá trình vận động, nếu xuất hiện:

• Đau ngực
• Khó thở nhiều
• Chóng mặt
• Tim đập nhanh bất thường: Cần ngừng tập ngay và liên hệ với nhân viên y tế [3].

6. Làm thế nào để theo dõi nhịp tim hàng ngày?

Người bệnh hoàn toàn có thể tự theo dõi nhịp tim tại nhà bằng các phương pháp đơn giản:

• Bắt mạch cổ tay hoặc cổ trong 60 giây.
• Sử dụng máy đo huyết áp điện tử có chức năng hiển thị nhịp tim.
• Đồng hồ thông minh (smartwatch) [2].

Theo Mayo Clinic, việc ghi chép lại nhịp tim hàng ngày sẽ giúp người bệnh:

• Nhận biết sớm tình trạng nhịp tim quá nhanh hoặc quá chậm.
• Chủ động trao đổi với bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường [2]

7. Thuốc kiểm soát nhịp tim: Người bệnh cần biết gì?

Nhiều người bệnh suy tim và mạch vành được kê các thuốc giúp làm chậm nhịp tim, điều quan trọng là:

• Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngưng thuốc.
• Uống thuốc đúng giờ, đều đặn.
• Báo ngay cho bác sĩ nếu có biểu hiện mệt nhiều, chóng mặt, hoặc thấy nhịp tim quá chậm [1].

BS.CKII. Phan Thế Thành
Bệnh viện Nội tiết Nghệ An

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] American Heart Association (2023). Heart rate and heart failure. American Heart Association.

https://www.heart.org/en/health-topics/heart-failure/what-is-heart-failure

[2] Mayo Clinic Staff (2024). Heart rate: What’s normal?. Mayo Clinic.

https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/heart-rate/art-20046887

[3] WebMD Editorial Contributors (2023). Heart Rate and Coronary Artery Disease. WebMD.

https://www.webmd.com/heart-disease/guide/heart-disease-coronary-artery-disease

VN_PA_1666