Bệnh động mạch vành (ĐMV) là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến nhất hiện nay và được xác định là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên toàn cầu¹.

Tại Hoa Kỳ, ước tính có khoảng 20,1 triệu người đang sống chung với bệnh động mạch vành mạn tính². Mỗi năm, có khoảng 805,000 ca nhồi máu cơ tim cấp xảy ra, trong đó 200,000 ca là tái phát³. Tại Việt Nam, báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2019 ghi nhận có tới 287,000 người tử vong do bệnh tim mạch, trong đó 60% có liên quan đến tăng huyết áp và bệnh mạch vành⁴.

Vậy bệnh động mạch vành có nguy hiểm không? Câu trả lời là có, nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện sớm, điều trị đúng và kiểm soát yếu tố nguy cơ.

1. Bệnh động mạch vành là gì?

Động mạch vành là hệ thống mạch máu nuôi dưỡng chính cho cơ tim. Tim là “máy bơm” nuôi cơ thể, hoạt động liên tục suốt đời. Để tim co bóp hiệu quả, bản thân cơ tim cũng cần được cung cấp máu giàu oxy và chất dinh dưỡng. Nhiệm vụ này do hệ thống động mạch vành đảm nhiệm. Bệnh động mạch vành (Coronary Artery Disease – CAD) là tình trạng các động mạch nuôi tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn, chủ yếu do xơ vữa động mạch^5,6.

Theo y văn, xơ vữa động mạch hình thành do sự tích tụ cholesterol, lipid, canxi và các tế bào viêm trong thành mạch, làm lòng mạch hẹp dần theo thời gian⁷. Khi mức độ hẹp đủ lớn, lưu lượng máu nuôi cơ tim giảm, gây ra tình trạng thiếu máu cơ tim và biến cố tim mạch nghiêm trọng^5,8.

2. Vì sao bệnh động mạch vành được xem là nguy hiểm?

2.1. Bệnh tiến triển âm thầm

Một đặc điểm nguy hiểm của bệnh động mạch vành là diễn tiến chậm và âm thầm. Nhiều bệnh nhân có hẹp động mạch vành mức độ trung bình nhưng không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm⁶.

Đặc biệt, ở người cao tuổi, phụ nữ và bệnh nhân đái tháo đường, triệu chứng thường không điển hình, khiến bệnh dễ bị phát hiện muộn⁵.

2.2. Có thể gây biến cố tim mạch cấp tính

Bệnh động mạch vành là nguyên nhân chính dẫn đến:

• Nhồi máu cơ tim cấp
• Suy tim
• Rối loạn nhịp tim nguy hiểm
• Đột tử do tim

Các nghiên cứu cho thấy biến cố tim mạch đầu tiên có thể xảy ra đột ngột và gây tử vong, ngay cả ở những người chưa từng được chẩn đoán bệnh tim trước đó^1,8 .

3. Triệu chứng của bệnh động mạch vành

3.1. Đau thắt ngực – triệu chứng điển hình

Đau thắt ngực là biểu hiện kinh điển của bệnh động mạch vành, thường được mô tả là:

• Cảm giác bóp nghẹt, đè nặng sau xương ức
• Đau lan lên cổ, hàm, vai hoặc tay trái
• Xuất hiện khi gắng sức, xúc động mạnh, hoặc thậm chí khi gặp lạnh, có dấu hiệu thuyên giảm khi nghỉ ngơi

Triệu chứng này phản ánh tình trạng thiếu máu cơ tim do hẹp động mạch vành^5,6.

3.2. Triệu chứng không điển hình (không rõ ràng)

Một số bệnh nhân chỉ có:

• Khó thở khi gắng sức
• Mệt mỏi kéo dài
• Buồn nôn, vã mồ hôi lạnh

Những biểu hiện này thường gặp ở người cao tuổi và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác^5,6

4. Biến chứng nguy hiểm của bệnh động mạch vành

Bệnh động mạch vành không chỉ dừng lại ở cơn đau ngực, có thể kể đến hàng loạt biến chứng nghiêm trọng:

4.1. Nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim xảy ra khi mảng xơ vữa bị nứt vỡ, hình thành cục máu đông làm tắc hoàn toàn động mạch vành, khiến vùng cơ tim phía sau bị hoại tử⁵.

Đây là tình trạng cấp cứu tim mạch, có tỷ lệ tử vong cao nếu không được tái thông mạch kịp thời^3,5.

4.2. Suy tim

Thiếu máu cơ tim kéo dài làm giảm chức năng co bóp của tim, dẫn đến suy tim mạn tính với các triệu chứng khó thở, phù, giảm khả năng sinh hoạt và tăng nguy cơ tử vong^6,7.

4.3. Rối loạn nhịp tim và đột tử

Bệnh động mạch vành làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim ác tính, là nguyên nhân quan trọng của đột tử do tim, đặc biệt trong bối cảnh nhồi máu cơ tim cấp^1,3.

5. Ai có nguy cơ cao mắc bệnh động mạch vành?

Bệnh ĐMV không loại trừ một ai, nhưng người có một số yếu tố nguy cơ sẽ khiến bệnh tiến triển nhanh và nặng hơn người khác⁷ như:

• Các yếu tố không thay đổi được^2,6: tuổi cao, nam giới, tiền sử gia đình bệnh tim mạch sớm.
• Các yếu tố có thể cải thiện được: tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân/béo phì và hút thuốc lá. Đặc biệt, huyết áp tâm thu chỉ cần tăng mỗi 10 mmHg đã làm tăng 53% nguy cơ mắc bệnh tim mạch do xơ vữa⁴.
• Yếu tố mới từ môi trường và lối sống²: ô nhiễm không khí (bụi mịn PM2.5), tiếng ồn, căng thẳng tâm lý (trầm cảm, lo âu), các yếu tố kinh tế xã hội, tình trạng ít vận động thể lực cũng làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong do bệnh mạch vành….
• Ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi^2,5: bệnh ĐMV đang có xu hướng trẻ hóa. Những người trẻ dưới 45 tuổi bị ĐMV thường liên quan đến yếu tố di truyền (tăng cholesterol gia đình) hoặc sử dụng các chất kích thích như cocaine, ma túy…

Đáng chú ý, đa số yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được nếu can thiệp sớm.

6. Bệnh động mạch vành có chữa khỏi không?^5,6

Bệnh động mạch vành không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát với hiệu quả lâu dài. Mục tiêu điều trị là:

• Giảm triệu chứng
• Ngăn tiến triển xơ vữa
• Phòng ngừa nhồi máu cơ tim và tử vong

7. Các phương pháp điều trị hiện nay

7.1. Thay đổi lối sống^2,3

Ăn uống lành mạnh:

• Giảm mỡ động vật, đồ chiên xào
• Tăng rau xanh, cá, trái cây
• Hạn chế muối và đường

Vận động thể lực:

• Ít nhất 30 phút/ngày, 5 ngày/tuần
• Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội phù hợp thể trạng

Bỏ thuốc lá hoàn toàn²: thuốc lá là kẻ thù số một của động mạch vành, bỏ thuốc giúp giảm nguy cơ bệnh nặng lên.

7.2. Điều trị nội khoa

Điều trị bằng thuốc là nền tảng^2,3, bao gồm:

• Thuốc chống kết tập tiểu cầu
• Thuốc hạ mỡ máu (statin), kiểm soát đường huyết
• Thuốc kiểm soát huyết áp, nhịp tim
• Thuốc điều trị cơn đau thắt ngực

Tuân thủ điều trị lâu dài giúp giảm rõ rệt nguy cơ biến cố tim mạch^2,3.

7.3. Can thiệp và phẫu thuật

Trong trường hợp hẹp mạch vành nặng:

• Nong mạch vành, đặt stent
• Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành

Các phương pháp này đã được chứng minh giúp cải thiện tưới máu cơ tim và tiên lượng sống^5,6.

8. Kết luận

Bệnh động mạch vành là bệnh nguy hiểm, nhưng không phải là dấu chấm hết.

Rất nhiều bệnh nhân động mạch vành vẫn sống khỏe mạnh, làm việc bình thường và sống thọ, nếu:

• TUÂN THỦ điều trị
• KIỂM SOÁT TỐT yếu tố nguy cơ
• THAY ĐỔI LỐI SỐNG tích cực

ThS.BS. ĐÀO QUANG HOÀNG

Khoa Nội Tim mạch – Lão học

Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. WHO. Cardiovascular diseases (CVDs) Key facts. 31 July 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)
2. Virani SS, Newby LK, Arnold SV, et al. 2023 AHA/ACC/ACCP/ASPC/NLA/PCNA Guideline for the Management of Patients With Chronic Coronary Disease: A Report of the American Heart Association/American College of Cardiology Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation. Aug 29 2023;148(9):e9-e119. doi:10.1161/CIR.0000000000001168
3. Rao SV, O’Donoghue ML, Ruel M, et al. 2025 ACC/AHA/ACEP/NAEMSP/SCAI Guideline for the Management of Patients With Acute Coronary Syndromes: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. J Am Coll Cardiol. Jun 10 2025;85(22):2135-2237. doi:10.1016/j.jacc.2024.11.009
4. Đồng thuận quan điểm của một số chuyên gia của phân hội tăng huyết áp VSH/VNHA 2024 về chiến lược thực hành lâm sàng quản lý tăng huyết áp tại Việt Nam. presented at: VSH/VNHA; 2024;
5. Libby P BR, Mann DL, Tomaselli GF, Bhatt DL. PART V ATHEROSCLEROTIC CARDIOVASCULAR DISEASE. Braunwald’s Heart Disease. 2022.
6. Shahjehan RD, Sharma S, Bhutta BS. Coronary Artery Disease. StatPearls. 2025.
7. Malakar AK, Choudhury D, Halder B, Paul P, Uddin A, Chakraborty S. A review on coronary artery disease, its risk factors, and therapeutics. J Cell Physiol. Aug 2019;234(10):16812-16823. doi:10.1002/jcp.28350
8. Ibanez B, James S, Agewall S, et al. 2017 ESC Guidelines for the management of acute myocardial infarction in patients presenting with ST-segment elevation: The Task Force for the management of acute myocardial infarction in patients presenting with ST-segment elevation of the European Society of Cardiology (ESC). Eur Heart J. Jan 7 2018;39(2):119-177. doi:10.1093/eurheartj/ehx393