Bệnh mạch vành xảy ra khi các mạch máu cung cấp máu cho tim bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn, chủ yếu do mảng xơ vữa. Một trong những biện pháp hiệu quả nhất để kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng là áp dụng một chế độ ăn uống khoa học.

Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho bệnh nhân bệnh mạch vành

–   Giảm chất béo bão hòa và cholesterol xấu (LDL): Chất béo bão hòa làm tăng cholesterol xấu (LDL) trong máu, thúc đẩy sự hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch. Các chất béo này có nhiều trong thịt đỏ, bơ, sữa nguyên kem, đồ chiên rán. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến cáo rằng là nên giới hạn chất béo bão hòa dưới 6% tổng lượng calo hằng ngày [1]. 

–   Tăng cường chất xơ hòa tan: Chất xơ hòa tan có tác dụng làm giảm cholesterol và kiểm soát đường huyết hiệu quả [2]. Nguồn chất xơ tốt gồm yến mạch, đậu, trái cây, rau củ. 

–   Hạn chế natri (muối): , đa số người trưởng thành tiêu thụ nhiều hơn mức muối cho phép mỗi ngày. Ăn quá nhiều muối có thể dẫn đến caotăng huyết áp, một trong những yếu tố nguy cơ chính của bệnh mạch vành. Nên giới hạn lượng natri tiêu thụ mỗi ngày dưới 2.300mg,, lý tưởng là dưới 1.500mg với người có nguy cơ cao [3]. 

–   Hạn chế đường và tinh bột tinh chế: Đường và tinh bột tinh chế làm tăng nguy cơ tiểu đái tháo đường, béo phì, và viêm – tất cả đều có thể khiến bệnh mạch vành tiến triển nặng hơn. 

–   Kiểm soát năng lượng và cân nặng: Duy trì cân nặng hợp lý là cách quan trọng để giảm gánh nặng lên tim và ngăn ngừa tiến triển bệnh. 

Các thực phẩm nên ăn

Dưới đây là các nhóm thực phẩm được khuyến khích đưa vào khẩu phần ăn hằng ngày của người bệnh mạch vành: 

–   Rau xanh và trái cây tươi: Rau củ và trái cây giàu chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa giúp giảm viêm và bảo vệ thành mạch. Ăn nhiều rau và trái cây giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim đến 20% [4]. 

–   Ngũ cốc nguyên hạt: Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám giúp cải thiện cholesterol máu và tăng cường độ nhạy với insulin [5]. 

–   Cá béo giàu omega-3: Các loại cá như cá hồi, cá mòi, cá thu chứa nhiều axit béo omega-3 có lợi cho tim, giúp hạ triglyceride và giảm viêm. Khuyến cáo nên ăn cá béo ít nhất 2 lần mỗi tuần để bảo vệ tim mạch [1]. 

–   Các loại đậu: Đậu nành, đậu xanh, đậu đen chứa đạm thực vật, chất xơ và ít chất béo xấu. Đây là lựa chọn thay thế tốt cho thịt đỏ. 

–   Dầu thực vật có lợi cho tim: Dầu ô liu, dầu hướng dương, dầu hạt cải là các nguồn chất béo không bão hòa đơn/tốt cho mạch máu. 

–   Các loại hạt và quả khô (không tẩm muối, đường): Óc chó, hạnh nhân, hạt chia giúp bổ sung chất béo lành mạnh, vitamin E, và chất chống oxy hóa. 

Thực phẩm nên tránh

Một số thực phẩm cần hạn chế hoặc tránh hoàn toàn để bảo vệ mạch máu: 

–       Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn: Thịt bò, thịt heo mỡ, xúc xích, thịt xông khói chứa nhiều chất béo bão hòa và natri, làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch, tăng nguy cơ mắc bệnh tim đến 42% [6]. 

–       Thực phẩm chiên rán và thức ăn nhanh: Chiên ngập dầu nhiều lần sinh ra chất béo chuyển hóa gây tổn thương thành mạch và chất béo chuyển hóa là tác nhân chính gây tắc nghẽn mạch máu [4]. 

–       Nước ngọt, bánh kẹo, đường tinh luyện: Các thực phẩm này gây tăng đường máu, tăng cân, và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường. 

–       Sữa nguyên kem, kem, bơ động vật: Chứa nhiều chất béo bão hòa – cần thay thế bằng sữa tách béo hoặc sữa hạt. 

–       Muối, nước mắm, nước tương, gia vị nhiều natri: Dùng quá nhiều gia vị mặn làm tăng huyết áp. Có thể thay bằng chanh, gừng, hành, tỏi để tăng hương vị. 

Cách chế biến phù hợp

Không chỉ chọn đúng thực phẩm, cách chế biến cũng quyết định hiệu quả bảo vệ tim mạch. 

–   Khuyến cáo nên sử dụng các phương pháp chế biến giữ nguyên dưỡng chất và giảm chất béo không lành mạnh [7].  Hạn chế đồ chiên rán, nên thay bằng các cách nấu lành mạnh như: 

• Hấp 

• Luộc 

• Nướng 

• Xào ít dầu 

• Kho nhạt, dùng nước dừa non hoặc cà chua 

–       Giảm ướp muối, đường khi nấu: Dùng gia vị thiên nhiên như tiêu, gừng, chanh, tỏi để thay thế gia vị mặn/ngọt. 

–       Chia nhỏ bữa ăn trong ngày: Ăn 5–6 bữa nhỏ giúp kiểm soát lượng đường, lipid máu và giảm áp lực lên tim. 

–       Kiểm soát khẩu phần: Ăn đúng nhu cầu, tránh ăn quá no. Dùng đĩa nhỏ, ăn chậm nhai kỹ sẽ giúp cảm giác no đến sớm hơn. 

Bệnh mạch vành có thể được kiểm soát tốt nếu người bệnh duy trì lối sống khoa học, đặc biệt là chế độ ăn lành mạnh. Việc chọn đúng thực phẩm, chế biến hợp lý và ăn uống điều độ không chỉ giúp giảm nguy cơ biến chứng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống. 

 “Chọn thực phẩm đúng là chọn một trái tim khỏe mạnh!” 

BS.CKI. Nguyễn Sỹ Linh 

Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Thanh Hoá 

Tài liệu tham khảo 

1. American Heart Association. (n.d.). Saturated Fats. https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-eating/eat-smart/fats/saturated-fats, accessed 16 Jul 2025.
2. Mayo Clinic. (n.d.). High-fiber foods you should eat. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/high-fiber-foods/art-20050948, accessed 16 Jul 2025.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (n.d.). Sodium and Your Health. https://www.cdc.gov/salt/index.htm, accessed 16 Jul 2025.
4. WebMD. (n.d.). Foods That Are Bad for Your Arteries. https://www.webmd.com/food-recipes/ss/slideshow-foods-clog-arteries, accessed 16 Jul 2025.
5. Healthline. (2023). Whole Grains May Help Lower Your Risk of Heart Disease. https://www.healthline.com/nutrition/whole-grains-and-heart-disease, accessed 16 Jul 2025.
6. Harvard T.H. Chan School of Public Health. (n.d.). The Truth About Red Meat. https://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/food-features/red-meat/, accessed 16 Jul 2025.
7. Healthline. (2022). Best Cooking Methods for Heart Health. https://www.healthline.com/nutrition/healthy-cooking-methods, accessed 16 Jul 2025.

SERV-NDT10-25-08-2025