Thể dục thể thao luôn đem lại những lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe và tuổi thọ của mỗi người, phòng ngừa được nhiều bệnh tật. Đối với bệnh tim mạch nói chung và bệnh mạch vành nói riêng, các nhà khoa học cũng đã có khá nhiều nghiên cứu minh chứng cho lợi ích to lớn của việc tập luyện thể dục thể thao trong việc phòng cũng như chống lại các bệnh lý tim mạch và những biến cố nguy hiểm do nó gây ra. Vấn đề đặt ra là làm sao chúng ta tập luyện đúng cách và khoa học nhằm đem lại lợi ích thực sự cho sức khỏe tim mạch [2].

Những bệnh nhân bệnh mạch vành thường e sợ hoạt động thể thao sẽ gây nguy hiểm cho quả tim của họ. Tuy nhiên, tập luyện thể dục thể thao đều đặn lại là một phần của quá trình điều trị. Những môn thể thao thích hợp sẽ giúp cải thiện sức khỏe nói chung và những tác dụng với hệ tim mạch [2]:

• Cải thiện chức năng tim: Tập thể dục thường xuyên giúp tăng cường sức mạnh của cơ tim, giúp tim bơm máu hiệu quả hơn. Điều này làm giảm gánh nặng cho tim và cải thiện lưu lượng máu đến các cơ quan trong cơ thể, bao gồm cả chính tim.
• Giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch:
• Hạ huyết áp: Hoạt động thể chất giúp giảm huyết áp, một yếu tố nguy cơ chính của bệnh mạch vành.
• Cải thiện lipid máu: Tập thể dục có thể giúp giảm cholesterol xấu (LDL) và triglyceride, đồng thời tăng cholesterol tốt (HDL), từ đó làm chậm quá trình xơ vữa động mạch.
• Kiểm soát cân nặng: Thể thao đốt cháy calo, giúp duy trì cân nặng hợp lý, giảm nguy cơ béo phì, một yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
• Kiểm soát đường huyết: Đối với những người có tiền tiểu đường hoặc tiểu đường type 2, tập thể dục giúp cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát lượng đường trong máu.

Giảm các triệu chứng của bệnh mạch vành: Tập thể dục thường xuyên có thể giúp giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn đau thắt ngực. Khi tim khỏe hơn và lưu lượng máu được cải thiện, tim có thể chịu đựng tốt hơn các tình huống gắng sức.

• Cải thiện sức bền và thể lực: Hoạt động thể chất giúp tăng cường sức bền, giảm mệt mỏi, giúp người bệnh thực hiện các hoạt động hàng ngày dễ dàng hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống.
• Giảm căng thẳng và cải thiện tâm trạng: Tập thể thao giúp giải phóng endorphin, một chất hóa học tự nhiên trong não có tác dụng giảm đau và tạo cảm giác thư giãn, cải thiện tâm trạng và giảm căng thẳng, lo âu, những yếu tố có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tim mạch.
• Giảm nguy cơ tái phát các biến cố tim mạch: Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng những người bệnh mạch vành duy trì một lối sống năng động có nguy cơ thấp hơn bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong do các bệnh tim mạch khác.
• Cải thiện lưu thông máu ở các động mạch vành: Tập thể dục có thể kích thích sự phát triển của các mạch máu nhỏ mới (tuần hoàn bàng hệ) ở tim, giúp cung cấp máu cho các vùng bị thiếu máu do tắc nghẽn động mạch.

Bạn nên tránh những môn thể thao nặng, đòi hỏi nhiều oxy như chạy bộ nhanh, bơi nhanh, quần vợt. Thay vào đó, bạn có thể chọn các môn thể thao như [1],[2]:

• Đi bộ: muốn đạt lợi ích thật sự cho tim mạch thì nên đi hơi nhanh, hơi rảo bước để cho mạch nhanh lên. Sau đó thong thả đi chậm. Nếu thấy ra chút mồ hôi và hơi thở gấp một chút là tốt. Có thể đi bộ nhiều lần trong ngày. Mỗi ngày rảo bước độ 30 – 60 phút là đủ.
• Chạy chậm: là cách tập luyện rất tốt cho người bệnh tim. Mỗi buổi tập nên bắt đầu chạy chậm, sau đó nhanh dần nhưng vừa sức và đều đặn. Khi thấy mệt thì chạy chậm dần lại trước khi ngừng hẳn. Những buổi tập đầu tiên nên chạy những quãng đường ngắn, vài trăm mét hoặc người yếu thì vài chục mét, nhưng sau đó sẽ tăng dần lên.
• Đạp xe: xe đạp tập tại nhà hoặc xe đạp đường phố thoải mái là lựa chọn phù hợp.
• Khí công, yoga: có tác dụng rất tốt đối với sức khỏe toàn thân, đặc biệt là tim mạch vì nó ảnh hưởng tốt đến tâm lý, tạo sự lạc quan và tự tin cho người tập.
• Bơi chậm: rất thích hợp với điều kiện là bơi thư thả nhẹ nhàng, không bơi nhanh và lặn vì việc nín thở rất nguy hiểm cho tim mạch.

Có một số nguyên tắc bạn nên tuân theo nếu muốn việc tập luyện thể thao thực sự đem lại lợi ích cho bệnh mạch vành của bạn [1],[2],[3]:

– Bạn cần tư vấn bác sỹ để đánh giá khả năng gắng sức của bạn.

– Tập luyện kiên trì trong thời gian dài.

– Tập luyện đều đặn tất cả các ngày trong tuần (hoặc ít ra tối thiểu 4-5 buổi một tuần)

– Mỗi buổi tập kéo dài ít nhất khoảng 30 phút

– Tập luyện với cường độ vừa đủ, đủ để làm nóng cơ thể, ra mồ hôi nhẹ. Đừng tập đến mức gây khó thở.

– Tránh những hoạt động thể lực có thể gây tăng áp lực lồng ngực hay áp lực ổ bụng.

– Nếu bạn mới bắt đầu tập luyện sau thời gian bị bệnh, hãy khởi đầu với cường độ thấp trong thời gian ngắn, sau đó tăng dần mức tập và thời gian tập.

– Đồng thời cần chú ý theo dõi phản ứng của nhịp tim và huyết áp. Nên tiến hành đo các chỉ số này trước mỗi lần vận động, trong khi tập luyện với cường độ cao nhất và 2 phút sau khi dừng tập. Một cách tính đơn giản có tính tương đối là đếm mạch đập trong 15 giây rồi nhân với 4. Kết quả có thể là chỉ tiêu để đánh giá lượng vận động với phản ứng của cơ thể. Để không sợ tập quá sức, người tập có thể đo nhịp tim theo công thức: (220 – số tuổi) x (60% hoặc 70%). Ví dụ người 50 tuổi thì phải có nhịp tim tối đa trong lúc vận động là: (220 – 50) x 70% = 119 lần/phút. [1]

– Bạn cần đảm bảo thực hiện tốt khâu khởi động và hồi tĩnh. Nếu chưa khởi động tốt đã tiến hành luyện tập với cường độ lớn sẽ dễ bị thiếu máu cơ tim dẫn đến đau tim. Cũng tương tự như vậy, nếu chưa hồi tĩnh đã dừng hoạt động đột ngột cũng làm tim khó thích nghi ngay, thậm chí gây ra những phản ứng xấu.

– Cần lên kế hoạch tập luyện và ghi chép nhật ký tập (lượng vận động và cảm giác khi tập) là một thói quen tốt đối với các bệnh nhân mắc bệnh mạch vành. Đây sẽ là cơ sở để theo dõi và điều chỉnh tần suất tập luyện, để việc tập luyện phát huy đạt hiệu quả tối đa, giúp sức khỏe ngày càng được tăng cường.

– Ngừng ngay mọi hoạt động thể lực và đến khám bác sỹ nếu bạn có các biểu hiện tức ngực, khó thở, chóng mặt… khi tập thể thao.

ThS. BS. Lê Cẩm Tú

Trưởng khoa Tim Mạch Lão Học

Bệnh viện Đa khoa Khu vực Tỉnh An Giang

* Tài liệu tham khảo

1. Bộ y tế – Cổng thông tin điện tử (2018), Hướng dẫn người bệnh tim mạch cần tập luyện thể dục, Hướng dẫn người bệnh tim mạch cần tập luyện thể dục – Chương trình mục tiêu quốc gia – Cổng thông tin Bộ Y tế, 18/10/2018.
2. Antonio Pelliccia, Sanjay Sharma, Sabiha Gati, et al (2021), “2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease: The Task Force on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease of the European Society of Cardiology (ESC)”, European Heart Journal, 42(1), 17–96.
3. Haskell W.L., Lee I.M., Pate R.R., et al (2007), “Physical activity and public health: updated recommendation for adults from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association”, Circulation, 116, 1081–1093.

SERV-NDT5-13-06-2025