Đái tháo đường là bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong đứng thứ 3 trên thế giới, chỉ sau ung thư và bệnh tim mạch. Trong đó, HbA1c là một chỉ số cực kỳ quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị căn bệnh này.

Việc đo chỉ số HbA1c hoàn toàn khác với việc đo đường huyết thông thường. Đường huyết mao mạch chỉ phản ánh tình trạng lượng đường trong máu tại đúng thời điểm đo; trong khi đó, chỉ số HbA1c đo tỷ lệ phân tử hemoglobin trong hồng cầu liên kết với đường. Nói cách khác, chỉ số HbA1c cho chúng ta biết lượng đường trong máu trung bình của bạn trong khoảng thời gian 3 tháng qua.

1. Khi nào bạn cần làm xét nghiệm HbA1c?

Bạn có thể cần xét nghiệm HbA1c để tầm soát bệnh nếu cơ thể xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ đái tháo đường, bao gồm:

• Khát nước dữ dội.
• Đi tiểu thường xuyên hơn.
• Nhìn mờ.
• Sụt cân bất ngờ không rõ nguyên nhân.
• Luôn cảm thấy mệt mỏi.
• Da khô

Việc tầm soát bệnh có thể được thực hiện bằng xét nghiệm HbA1c hoặc một xét nghiệm máu khác. Tuy nhiên, HbA1c được đánh giá là thuận tiện hơn vì người bệnh không bắt buộc phải nhịn ăn trước khi lấy máu.

2 .Phạm vi HbA1c bình thường là bao nhiêu?

Xét nghiệm HbA1c tính toán tỷ lệ phần trăm lượng đường trong máu của bạn. Phạm vi bình thường (nghĩa là bạn không mắc bệnh đái tháo đường) là dưới 5,7%. Lưu ý rằng, phạm vi bình thường này được giữ nguyên bất kể độ tuổi của bạn là bao nhiêu.

• Bình thường: Từ 4,0% đến 5,6%.
• Tiền đái tháo đường: Từ 5,7% đến 6,4% (Nguy cơ mắc đái tháo đường rất cao).
• Đái tháo đường: Từ 6,5% trở lên.

(Lưu ý: Xét nghiệm này phải được thực hiện ở phòng xét nghiệm được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế). Nếu bạn có kết quả xét nghiệm rơi vào ngưỡng tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường nhưng lại không có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào, bác sĩ sẽ yêu cầu kiểm tra lại vào một ngày khác để xác nhận kết quả chẩn đoán.

3. Bạn cần xét nghiệm HbA1c bao lâu một lần?

Bác sĩ sẽ yêu cầu bạn làm xét nghiệm HbA1c ngay khi bạn được chẩn đoán (hoặc nghi ngờ) mắc bệnh đái tháo đường. Kết quả này sẽ thiết lập mức “cơ sở” để theo dõi xem bạn đang kiểm soát lượng đường trong máu tốt đến đâu. Tần suất xét nghiệm tiếp theo sẽ phụ thuộc vào tình trạng bệnh:

• Mỗi năm 1 lần: Nếu bạn bị tiền đái tháo đường.
• 2 lần mỗi năm: Nếu bạn mắc đái tháo đường típ 2, không sử dụng insulin và lượng đường trong máu thường xuyên nằm trong phạm vi mục tiêu an toàn.
• 3 đến 4 lần mỗi năm: Nếu bạn mắc đái tháo đường típ 1, hoặc nếu phác đồ điều trị của bạn thay đổi, hoặc khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới.

4. Bệnh nhân nên làm gì để cải thiện chỉ số HbA1c?

Câu trả lời là khác nhau đối với mỗi người và phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Việc thực hiện những thay đổi lành mạnh đối với chế độ ăn uống và thêm việc tập thể dục thường xuyên vào thói quen hàng ngày chính là hai yếu tố cốt lõi để giảm HbA1c và giữ nó luôn ở mức ổn định [2].

Nhằm hạn chế nguy cơ tăng HbA1c và mắc bệnh đái tháo đường, bạn cần thiết lập một chế độ sinh hoạt khoa học:

• Ưu tiên sử dụng các loại carbohydrate có chỉ số đường huyết (GI) thấp như gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt.
• Hạn chế tối đa đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn.
• Nên sử dụng chất béo tốt từ dầu ô liu, dầu cá, dầu lạc trong chế biến.
• Tăng cường bổ sung các loại thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất.
• Uống đủ nước, không uống quá nhiều nước ngọt hay đồ uống có gas.
• Hạn chế sử dụng rượu bia, ngừng hút thuốc lá và các chất kích thích khác.
• Vận động với các bài tập vừa sức khoảng 30 phút mỗi ngày.

Trong trường hợp chỉ số HbA1c bất thường hoặc đã được chẩn đoán đái tháo đường, bệnh nhân cần tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn điều trị của bác sĩ và uống thuốc đúng chỉ định để kiểm soát bệnh.

Xét nghiệm HbA1c là xét nghiệm máu đo lượng đường trung bình trong 3 tháng qua, đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc chẩn đoán và quản lý bệnh đái tháo đường. Nếu bạn đã mắc bệnh, hãy duy trì làm xét nghiệm này ít nhất hai lần một năm. Tuy nhiên, hãy luôn nhớ rằng độ chính xác của kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi một số tình trạng sức khỏe đặc biệt khác của cơ thể.

BS. Diệp Hoàng Mỹ Tiên

Bệnh viện Bình Tân

Tài liệu tham khảo

1. Erica Manfred, Medically reviewed by Kelly Wood, MD, https://www.healthline.com/health/type-2-diabetes/a1c-test , Updated on February 25, 2025.
2. Matt McMillen, Medically Reviewed by Jabeen Begum, MD, Hemoglobin: A1C Test, Range, and Normal Levels, June 17, 2024.

VN_PA_1773