Trong những năm gần đây, trên mạng xã hội, các trang quảng cáo thực phẩm chức năng, thậm chí cả một số phòng khám, người bệnh đái tháo đường thường xuyên bắt gặp những thông điệp rất hấp dẫn như: “Trị đái tháo đường tận gốc”, “Chữa khỏi đái tháo đường hoàn toàn không cần thuốc”, “Uống 1 liệu trình – đường huyết về bình thường suốt đời”. Những lời quảng cáo này dễ khiến người bệnh và gia đình đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu đái tháo đường có thể chữa khỏi hoàn toàn hay không?

Đái tháo đường là bệnh mạn tính phổ biến trên thế giới, là nguyên nhân chính gây mù lòa, suy thận, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và cắt cụt chi [1]. Theo Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF), năm 2021, toàn cầu có khoảng 537 triệu người trưởng thành (20–79 tuổi) mắc đái tháo đường, và con số này dự kiến sẽ tăng lên 643 triệu vào năm 2030 và 783 triệu vào năm 2045. Cứ 10 người trưởng thành thì có 1 người mắc bệnh, nhưng gần 50% trong số đó không được chẩn đoán [2].

Việc hiểu sai bản chất bệnh không chỉ khiến người bệnh mất tiền, mất thời gian mà còn có thể dẫn đến tâm lý bỏ điều trị, làm bệnh diễn tiến nặng và xuất hiện các biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, bài viết này nhằm giúp người bệnh và cộng đồng hiểu đúng, hiểu đủ về khái niệm “trị tận gốc” trong đái tháo đường, dựa trên các bằng chứng khoa học và khuyến cáo y khoa chính thống.

ĐÁI THÁO ĐƯỜNG LÀ GÌ? VÌ SAO KHÔNG THỂ ĐƠN GIẢN “TRỊ TẬN GỐC”?

Đái tháo đường là tình trạng tăng đường huyết mạn tính do cơ thể thiếu insulin, giảm tác dụng của insulin hoặc kết hợp cả hai. Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò như chiếc “chìa khóa” đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi cơ chế này bị rối loạn, đường huyết sẽ tăng cao kéo dài và gây tổn thương cho nhiều cơ quan [3].

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) [1], hiện nay có hai thể bệnh chính:

• Đái tháo đường típ 1: Do hệ miễn dịch phá hủy tế bào beta của tuyến tụy, làm cơ thể gần như không còn khả năng sản xuất insulin. Bệnh thường xuất hiện ở trẻ em và người trẻ tuổi, bắt buộc phải điều trị bằng insulin suốt đời.
• Đái tháo đường típ 2: Chiếm khoảng 90–95% tổng số ca đái tháo đường, liên quan chặt chẽ đến tình trạng đề kháng insulin, thừa cân, béo phì, ít vận động và yếu tố di truyền [3].

Với bản chất bệnh sinh như vậy, đái tháo đường không giống như các bệnh lý nhiễm trùng có thể dùng thuốc kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn là khỏi bệnh hoàn toàn.

“TRỊ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TẬN GỐC”: HIỂU SAO CHO ĐÚNG?

1. Đái tháo đường típ 1: Chưa thể chữa khỏi hiện nay

Theo y học hiện đại, đái tháo đường típ 1 hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Người bệnh cần tiêm insulin suốt đời để duy trì sự sống. Các nghiên cứu về ghép tế bào đảo tụy hay liệu pháp miễn dịch (như teplizumab) mới chỉ giúp làm chậm tiến triển bệnh ở một số đối tượng có nguy cơ cao [4], chứ chưa thể gọi là “trị tận gốc”.

2. Đái tháo đường típ 2: Có thể thuyên giảm, nhưng không phải chữa khỏi

Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy, ở một số bệnh nhân đái tháo đường típ 2 giai đoạn sớm, nếu có chế độ giảm cân tích cực và thay đổi lối sống triệt để, đường huyết có thể trở về mức bình thường mà không cần dùng thuốc trong một thời gian.

Trạng thái này được y học gọi là “thuyên giảm đái tháo đường” (remission), chứ không phải là chữa khỏi [5], [6]. Theo ADA, thuyên giảm được định nghĩa là khi chỉ số HbA1c <6,5% trong ít nhất 3–6 tháng mà không cần dùng bất kỳ loại thuốc hạ đường huyết nào. Tuy nhiên, nếu người bệnh tăng cân trở lại hoặc sinh hoạt không lành mạnh, bệnh hoàn toàn có thể tái phát bất cứ lúc nào.

CẢNH BÁO CÁC QUẢNG CÁO “CHỮA KHỎI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG”

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) đều khẳng định: Hiện chưa có bất kỳ loại thuốc, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào được chứng minh có thể chữa khỏi hoàn toàn đái tháo đường [1], [7].

Những sản phẩm quảng cáo “trị tận gốc” thường có đặc điểm:

• Không có các nghiên cứu lâm sàng đáng tin cậy.
• Không được cơ quan y tế cấp phép điều trị.
• Có thể tạo tâm lý chủ quan khiến người bệnh bỏ thuốc bác sĩ kê, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.

VẬY NGƯỜI BỆNH NÊN LÀM GÌ?

Theo khuyến cáo của ADA [1] và WHO [7], quản lý đái tháo đường hiệu quả cần có sự đồng bộ:

• Tuân thủ dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Duy trì chế độ ăn khoa học, kiểm soát lượng carbohydrate nạp vào.
• Hoạt động thể lực đều đặn.
• Theo dõi đường huyết định kỳ tại nhà.
• Khám chuyên khoa nội tiết thường xuyên.

Mục tiêu của y khoa không phải là “chữa khỏi bằng mọi giá”, mà là giúp người bệnh sống khỏe mạnh, không gặp biến chứng, có tuổi thọ và chất lượng cuộc sống gần như người bình thường.

“Trị bệnh đái tháo đường tận gốc” hiện nay chưa phải là sự thật khoa học. Đái tháo đường là một bệnh mạn tính, cần được quản lý lâu dài. Mặc dù một số trường hợp đái tháo đường típ 2 có thể đạt được trạng thái thuyên giảm, nhưng người bệnh vẫn cần theo dõi và duy trì lối sống lành mạnh suốt đời. Bệnh nhân nên tỉnh táo trước các quảng cáo mập mờ, thiếu cơ sở, hãy tin tưởng vào y học chứng cứ và đồng hành cùng bác sĩ chuyên khoa để kiểm soát bệnh một cách an toàn, hiệu quả.

BS.CKII. Lê Anh Tú

Bệnh viện Nội tiết Nghệ An

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] American Diabetes Association. Introduction and methodology: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes care. 2024;47(Supplement_1):S1-S4. [2] Magliano DJ, Boyko EJ. IDF diabetes atlas 10th edition. International Diabetes Federation. 2021. [3] Castro MR. Mayo Clinic: The Essential Diabetes Book 3rd Edition: How to prevent, manage and live well with diabetes. Simon and Schuster; 2022. [4] Evans-Molina C, Dor Y, Lernmark Å, et al. The heterogeneity of type 1 diabetes: implications for pathogenesis, prevention, and treatment—2024 Diabetes, Diabetes Care, and Diabetologia Expert Forum. Diabetes care. 2025;48(10):1651-1667. [5] Holman N, Wild SH, Khunti K, et al. Incidence and characteristics of remission of type 2 diabetes in England: a cohort study using the National Diabetes Audit. Diabetes Care. 2022;45(5):1151-1161. [6] Riddle MC, Cefalu WT, Evans PH, et al. Consensus report: definition and interpretation of remission in type 2 diabetes. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2022;107(1):1-9. [7] World Health Organization (WHO). Diabetes Fact Sheet. 2016

VN_PA_1667