1. Chỉ số HbA1C là gì? – Hiểu đúng trước khi lo lắng

Chỉ số HbA1C (Hemoglobin A1C):

Chỉ số này được hình thành khi đường (glucose) trong máu gắn vào huyết sắc tố (hemoglobin) trong hồng cầu. Do đời sống hồng cầu kéo dài khoảng 120 ngày nên chỉ số này cho biết mức đường huyết trung bình trong khoảng 3 tháng gần nhất của bạn. ^[7]

Xét nghiệm chỉ số HbA1c là một xét nghiệm dùng để đánh giá mức đường huyết trung bình trong khoảng thời gian dài (thường 2–3 tháng) ^[7]

Khác biệt lớn nhất giữa đường mao mạch và HbA1C:

Ý nghĩa của chỉ số HbA1C ^[1][2][7]:

HbA1c giống như một bản báo cáo tổng kết về đường huyết của bạn trong 3 tháng vừa qua. Nếu chỉ số này cao, nghĩa là đường huyết đã duy trì ở mức cao trong thời gian dài, và điều đó đang âm thầm gây tổn thương cho mạch máu

Do đó, ngoài đo đường huyết mỗi ngày, người bệnh đái tháo đường còn cần xét nghiệm HbA1c định kỳ để biết tình trạng kiểm soát đường huyết của cơ thể trong thời gian dài có thật sự ổn định hay không

2. HbA1C bao nhiêu là nguy hiểm?

Mức HbA1C nguy hiểm không chỉ nằm ở con số, mà là mức độ cao kéo dài bao lâu.

Như vậy:

• Ngưỡng ≥ 8% là cảnh báo đỏ
• Ngưỡng ≥ 9–10% là nguy cơ biến chứng nặng & nhập viện cao

Sự khác biệt tuy nhỏ nhưng rất quan trọng. vì nhiều người bệnh thường chủ quan khi thấy HbA1c chỉ tăng nhẹ. Thực tế, nếu HbA1c ở mức 8% trong vài tháng, nguy cơ biến chứng đã bắt đầu xuất hiện. Và nếu chỉ số này duy trì ở mức 9–10% trong nhiều năm, có thể dẫn đến mù lòa, suy thận phải chạy thận, đột quỵ, thậm chí cắt cụt chi.

3. Vì sao HbA1C cao lại nguy hiểm? – Hiểu để thấy cần kiểm soát sớm

Khi đường trong máu cao, đường trong máu gắn vào thành mạch máu, protein, thần kinh dẫn đến tổn thương vi mạch và đại mạch. Những tổn thương này không đau, không biểu hiện rõ ban đầu, nhưng âm thầm tích tụ nên nhiều người không cảm nhận được cho đến khi biến chứng xuất hiện.

Các biến chứng đã được xác nhận trong các hướng dẫn chính thống ^{[2] [3] [4] [6] [7]}

Theo ADA 2025: giảm 1% HbA1C → giảm rõ rệt biến chứng vi mạch. Điều này có nghĩa rất lớn: nếu bạn giảm HbA1C từ 9% xuống 8%, hoặc từ 8% xuống 7%, cơ thể đã giảm được rất nhiều áp lực lên tim, thận, mắt và thần kinh. Chỉ 1% thôi nhưng là 1% mang tính sống còn. ^[2]

4. Cách kiểm soát HbA1C hiệu quả – không khó nhưng cần kiên trì

Để giảm HbA1C xuống mức an toàn, cần kết hợp 4 trụ cột:

Dinh dưỡng đúng – Vận động đều – Thuốc phù hợp – Theo dõi định kỳ

4.1 Chế độ ăn – “chìa khóa vàng” trong kiểm soát HbA1c

Khuyến nghị theo ADA 2025 & IDF 2025 ^{[2] [3]}:

• Tinh bột chậm: gạo lứt, khoai lang, óc chó, yến mạch
• Rau xanh chiếm 1/2 khẩu phần mỗi bữa
• Chọn đạm tốt: cá biển, đậu hạt, trứng
• Trái cây ít ngọt & ăn nguyên quả (không ép lấy nước)
• Tránh nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo
• Không ăn quá nhiều trong 1 bữa → chia nhỏ bữa ăn

Ngoài ra, hạn chế thức ăn nhiều chất béo bão hòa (đồ chiên rán), nội tạng động vật, thực phẩm siêu chế biến. Nên uống đủ nước, hạn chế rượu bia vì rượu làm tăng đường huyết thất thường và tăng nguy cơ hạ đường huyết khi dùng insulin.

Quy tắc dễ nhớ:  1/2 rau – 1/4 đạm – 1/4 tinh bột chậm

4.2 Vận động – không cần nặng, chỉ cần đều đặn

ADA 2025 khuyến cáo bệnh nhân nên:^[2]

• Vận động ≥ 150 phút/tuần (tương đương 30 phút mỗi ngày)
• Đi bộ sau ăn 20–30 phút giúp giảm đường huyết sau ăn
• Kết hợp thêm tập sức mạnh 2–3 ngày/tuần: tạ nhẹ, dây kháng lực

Bệnh nhân ít vận động có HbA1C thường cao hơn 1–1.5% so với người duy trì hoạt động thể lực đều đặn. Đi bộ mỗi ngày còn tốt hơn chạy 1 tháng rồi bỏ.

4.3 Theo dõi định kỳ – để không điều trị muộn

Nhiều biến chứng thận – mắt không có triệu chứng sớm, nếu chờ có biểu hiện thì đã trễ. Định kỳ kiểm tra HbA1C giúp phát hiện sớm, giảm nguy cơ nhập viện, giữ chất lượng sống lâu dài.

BS.CKII. Nguyễn Thị Bạch Oanh

Phó trưởng khoa Nội tiết – hô hấp

Bệnh viện Trung Ương Huế

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. Use of glycated haemoglobin (HbA1C) in the diagnosis of diabetes mellitus. WHO Guidelines. 2011.
2. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes – 2025. ADA; 2025.
3. International Diabetes Federation. IDF Global Clinical Practice Recommendations for Managing Type 2 Diabetes 2025
4. Management of Hyperglycemia in Type 2 Diabetes, 2022. A Consensus Report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD)
5. American Association of Clinical Endocrinologists. Diabetes Management Algorithm. AACE; 2022.
6. Clinical Practice Guideline for Diabetes Management in CKD. 2022.
7. Văn bản chuyên môn Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2 được ban hành theo Quyết định 5481/QĐ‑BYT ngày 30/12/2020 bởi Bộ Y tế.

VN_NDT_728